Sınav kaygısı ile matematik kaygısı aynı şey değildir. Yılmaz ve Bindak'ın 591 öğrenciyle yaptığı çalışmada, aynı regresyon modelinde matematiğe özgü kaygı notu güçlü biçimde yordamış (Beta=-0,49), genel sınav kaygısı ise yordayıcı çıkmamıştır (Beta=-0,02). Bu ayrım tek çalışmaya dayanan bir bulgudur.
Sınav kaygısını matematik kaygısından doğrudan ayırt eden tek kayıt Yılmaz ve Bindak (2016, n=591). Diğer LGS örneklemli çalışmalar genel sınav kaygısını ölçmüş, matematik kaygısını ölçmemiştir. Bu nedenle bu sayfadaki "fark" ekseni genellenemez; yalnız tek çalışmanın bulgusunu yansıtır.
Sınav kaygısı ile matematik kaygısı aynı şey mi, birbirinden nasıl ayrılır?
Sınav kaygısı ile matematik kaygısı farklı yapılardır. Sınav kaygısı herhangi bir sınav anında ortaya çıkan genel bir gerilimken, matematik kaygısı derse özgü, uzun süreli bir çekingenlik biçimidir.
Yılmaz ve Bindak'ın 2016 yılında 591 ortaokul öğrencisiyle yaptığı çalışmada, aynı 16 değişkenli regresyon modelinde matematiğe özgü kaygı matematik notunu güçlü biçimde yordamış (Beta=-0,49), genel sınav kaygısı ise yordayıcı çıkmamıştır (Beta=-0,02; t=0,55; p=0,59). İkisi aynı modelde birbirinden ayrılmış; bu, iki kaygının aynı şey olmadığına dair doğrudan bir bulgudur.
Tek çalışmaya dayanan bir bulgu; genelleme yapılmaz. Diğer LGS örneklemli çalışmalar (Balgamış ve Akgül 2024; Çakıcı 2021) yalnız genel sınav kaygısını ölçmüş, matematik kaygısını hiç ölçmemiştir.
| Değişken | Beta (β) | Yorum |
|---|---|---|
| Matematiğe özgü kaygı | -0,49 | Güçlü yordayıcı (notu düşüren) |
| Genel sınav kaygısı | -0,02 | Yordayıcı değil (t=0,55; p=0,59) |
Yılmaz ve Bindak (2016), Tablo 4, s. 38.
Matematik notunu genel sınav kaygısı mı yoksa matematiğe özgü kaygı mı daha çok etkiler?
Matematik notunu yordayan, genel sınav kaygısı değil, matematiğe özgü kaygıdır. Yılmaz ve Bindak'ın çalışmasında matematiğe özgü kaygının standartlaştırılmış katsayısı Beta=-0,49 iken, genel sınav kaygısının katsayısı Beta=-0,02 düzeyinde kalmıştır.
Üredi ve Üredi (2005, n=515) de sınav kaygısının tek başına matematik başarısını yalnız %1,6 oranında açıkladığını göstermiştir (R²=0,016). Sınav kaygısı, beş motivasyonel değişken içinde en düşük açıklayıcılığa sahiptir.
Bu iki bulgu birleştiğinde: matematik notunu düşüren asıl etken genel sınav kaygısı değil, matematiğe özgü kaygı ve diğer motivasyonel inançlardır. Matematik notunu düşünen bir veli önce sınav kaygısına odaklanmamalı; çocuğun matematiğe ilişkin öz-yeterlik inancını ve derse yönelik tutumunu gözlemelidir.
Matematik başarısında sınav kaygısı mı yoksa öz-yeterlik gibi motivasyonel inançlar mı daha belirleyici?
Üredi ve Üredi'nin 2005 çalışmasında beş motivasyonel değişkenin matematik başarısını açıklama oranları karşılaştırılmıştır:
- öz-yeterlik (matematiği yapabileceğine dair inanç), en güçlü yordayıcılardan
- içsel değer (dersin kendine göre anlamı)
- bilişsel strateji (çalışma yolu)
- öz-düzenleme (kendi öğrenmeyi yönetme)
- sınav kaygısı — EN DÜŞÜK (%1,6 ile)
Bu tablo, sınav kaygısının matematik başarısında "birinci dereceden belirleyici" olmadığını gösterir. Öz-yeterlik ve içsel değer gibi motivasyonel inançlar çok daha büyük paya sahiptir.
| Motivasyonel değişken | Başarıyı açıklama oranı |
|---|---|
| Öz-yeterlik | en güçlü yordayıcılardan |
| İçsel değer | |
| Bilişsel strateji | |
| Öz-düzenleme | |
| Sınav kaygısı | %1,6 (R²=0,016), EN DÜŞÜK |
Üredi ve Üredi (2005), Tablo 1, s. 255.
Matematiğe yönelik tutum ile sınav kaygısı arasında nasıl bir ilişki var?
Kara ve Özkaya (2022, n=252), matematiğe yönelik tutum ile sınav kaygısı alt boyutu arasında zayıf ters yönlü bir ilişki bulmuştur (r=-0,252; p<0,05). Derse yönelik olumlu tutum arttıkça sınav kaygısı alt boyutu hafifçe düşmektedir.
Aynı çalışmada matematik başarısı ile sınav kaygısı alt boyutu arasındaki ilişki anlamsız çıkmıştır (r=-0,090). Bu durum, tutum-kaygı bağlantısının başarının kendisine değil, duygu durumuna özgü bir örüntü verdiğini göstermektedir.
Not: Bu çalışmada "sınav kaygısı" ayrı bir ölçek değil, çok boyutlu motivasyon ölçeğinin bir alt boyutudur; ayrı bir kaygı ölçeğinden gelen ölçüm değildir.
LGS'ye hazırlanan öğrencilerde sınav kaygısı hangi düzeyde görülüyor?
LGS'ye hazırlanan öğrencilerde sınav kaygısı orta düzeyde ölçülmektedir.
Balgamış ve Akgül (2024, n=445), Westside Sınav Kaygısı Ölçeği (tek boyut) ile yaptıkları ölçümde ortalama kaygı puanını 3,02 (SS=0,79) bulmuşlardır. Aynı çalışmada cinsiyet, sporcu olma durumu ve gelir düzeyine göre fark incelenmiştir; bu demografik farklılıklar sayfanın eksenine hizmet etmediği için raporlanmamıştır.
Çakıcı (2021, n=81), 34 maddeli Bahçeci Sınav Kaygısı Ölçeği ile yaptığı ölçümde öğrencilerin %60,5'inde orta düzey kaygı bulmuştur (49 kişi). Bu bulgu, LGS'ye hazırlanan öğrencilerin önemli bir kısmının sınav kaygısı yaşadığını; ama bunun "her öğrenci ağır kaygılı" demek olmadığını gösterir.
Sınav kaygısı her alana yayılan genel bir sıkıntı mı yoksa belirli sınırları var mı?
Sınav kaygısı her alana yayılan genel bir sıkıntı değildir; belirli sınırları vardır. Çakıcı (2021) çalışmasında şu değişkenlerle sınav kaygısı arasında anlamlı ilişki çıkmamıştır:
- akademik erteleme ile sınav kaygısı (r=0,153; anlamsız)
- yaşa göre fark (p>0,05)
- ekonomik duruma göre fark (p>0,05)
- lise türüne göre fark (p>0,05)
- algılanan başarı düzeyine göre fark (p>0,05)
Balgamış ve Akgül (2024) de beden eğitimi tutumu ile sınav kaygısı arasında anlamlı ilişki bulamamıştır (r=-0,021; p=0,658) ve yerleşim yerine göre fark olmadığını göstermiştir.
Bu bulgular birleştiğinde: sınav kaygısı, tüm akademik hayatı belirleyen yaygın bir huzursuzluk değil, belirli sınırları olan bir yapıdır. Velinin ve öğretmenin bu sınırları görmesi, müdahalenin doğru yere yönelmesi için gereklidir.
Derste ne görüyorum
Aynı şey değiller, ama birbirini tetikleyebilir. Bu yüzden kaygı neredeyse önceden tespit edilmeli, analiz edilmeli ve çözümü belirlenip uygulanmalı. Aksi takdirde hem Sınav öncesi hem de sınav esnasını kesinlikle baltalayacaktır. Bu tespit etme sürecinde öğretmenler aktif rol almalı ve velilerin olabildiğince öğretmenlere yardım etmesi ve hatta öğretmenleri bu konuda yönlendirmesi son derece önemlidir çünkü çocuklarla en çok vakit geçiren yine velilerdir.
Ben her zaman aynı şeyi söylerim bu belki biraz sığ bir görüş olabilir ama bence heyecan faktörü sınav yönetimini tamamıyla baltalayan ve öğrencinin kötü karar almasını sağlayan bir faktör ve bilgisi olan bir öğrencinin ben heyecanlansa bile çok kolay atlatacağını düşünüyorum. Heyecan beraberinde kaygıyı getirir ve bence belirsizliğin, bilgisizliğin olduğu yerde heyecan mevcuttur.
Bu sayfanın sınırı
Bu sayfadaki bulgular, 15 kaygı envanteri kaydının taranmasıyla derlenmiştir. Bu kayıtların çoğu Maarif Modeli öncesi müfredatla yürütülmüştür; kavram yanılgıları müfredattan büyük ölçüde bağımsızdır, ancak kazanım adlandırmaları farklılık gösterebilir.
Sınav kaygısı ile matematik kaygısını ayırt eden bulgu (S1, S2) tek bir çalışmaya (Yılmaz ve Bindak 2016) dayanmaktadır; bu bulgu genellenemez. Sayfa kaygının kendisini (belirtileri, düzeyi, müdahale yolları) değil, ikisinin farkını işlemektedir; matematik kaygısının kendisi ayrı sayfada ele alınmaktadır.
Bu, çocuğunuzda bu kaygı var demek değildir. Bulgular, grup düzeyinde örüntüleri yansıtır; her öğrencinin durumu ayrı değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Sınav kaygısı herhangi bir sınav anında ortaya çıkan genel bir gerilimken, matematik kaygısı derse özgü, uzun süreli bir çekingenlik biçimidir. Yılmaz ve Bindak'ın 591 öğrenciyle yaptığı çalışmada, aynı regresyon modelinde matematiğe özgü kaygı notu güçlü biçimde yordamış (Beta=-0,49), genel sınav kaygısı ise yordayıcı çıkmamıştır (Beta=-0,02). Bu ayrım tek çalışmaya dayanan bir bulgudur.
Matematik notunu yordayan, genel sınav kaygısı değil, matematiğe özgü kaygıdır. Yılmaz ve Bindak'ın çalışmasında matematiğe özgü kaygının Beta katsayısı -0,49 iken, genel sınav kaygısının Beta katsayısı -0,02'de kalmıştır. Üredi ve Üredi de sınav kaygısının tek başına matematik başarısını yalnız %1,6 oranında açıkladığını göstermiştir (R²=0,016, n=515).
Üredi ve Üredi (2005, n=515) çalışmasında beş motivasyonel değişken arasında sınav kaygısı en düşük açıklayıcılığa sahiptir (%1,6). Öz-yeterlik, içsel değer ve bilişsel strateji gibi motivasyonel inançlar matematik başarısını çok daha güçlü biçimde yordamaktadır. Bu bulgu, sınav kaygısının birinci dereceden belirleyici olmadığını gösterir.
Kara ve Özkaya (2022, n=252), matematiğe yönelik tutum ile sınav kaygısı alt boyutu arasında zayıf ters yönlü bir ilişki bulmuştur (r=-0,252; p<0,05); olumlu tutum arttıkça sınav kaygısı hafifçe düşmektedir. Aynı çalışmada matematik başarısı ile sınav kaygısı alt boyutu arasındaki ilişki anlamsız çıkmıştır (r=-0,090). Bu durum, tutum-kaygı bağlantısının başarının kendisine değil, duygu durumuna özgü bir örüntü verdiğini göstermektedir.
LGS'ye hazırlanan öğrencilerde sınav kaygısı orta düzeyde ölçülmektedir. Balgamış ve Akgül (2024, n=445) ortalama kaygı puanını 3,02 (SS=0,79) bulmuşlardır. Çakıcı (2021, n=81) ise öğrencilerin %60,5'inde orta düzey kaygı olduğunu göstermiştir. Bu bulgu, LGS'ye hazırlanan öğrencilerin dikkate değer bir kısmının sınav kaygısı yaşadığını, ama bunun her öğrencinin ağır kaygılı olduğu anlamına gelmediğini gösterir.
Sınav kaygısının belirli sınırları vardır. Çakıcı (2021) çalışmasında akademik erteleme, yaş, ekonomik durum, lise türü ve algılanan başarı düzeyi ile sınav kaygısı arasında anlamlı ilişki çıkmamıştır. Balgamış ve Akgül (2024) de beden eğitimi tutumu ile sınav kaygısı arasında ilişki bulamamıştır (r=-0,021) ve yerleşim yerine göre fark olmadığını göstermiştir. Bu bulgular, sınav kaygısının tüm akademik hayatı belirleyen yaygın bir huzursuzluk değil, belirli sınırları olan bir yapı olduğunu gösterir.
Kaynaklar
- Yılmaz, S. ve Bindak, R. (2016). Ortaokul öğrencilerinin matematik kaygısı ile sınav kaygısının akademik başarıyı yordaması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (30), 42-59. doi:10.17860/efd.16628
- Üredi, Ö. ve Üredi, A. (2005). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin matematik başarısını yordayan motivasyonel değişkenler. Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 245-260.
- Kara, Y. ve Özkaya, M. (2022). Ortaokul öğrencilerinin matematiğe yönelik tutum, matematik kaygısı ve sınav kaygısı değişkenlerinin matematik başarısı ile ilişkisi. International Journal of Education in Science, Engineering and Mathematics, 6(1), 32-52. doi:10.17278/ijesim.1032457
- Balgamış, İ. ve Akgül, Ö. (2024). Ortaokul öğrencilerinin sınav kaygısı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 241-257. doi:10.21764/maeuefd.1360693
- Çakıcı, B. (2021). Ortaokul öğrencilerinin sınav kaygısı düzeylerinin incelenmesi. Bartın Üniversitesi Bartın Eğitim Dergisi, 10(2), 852-872. doi:10.31795/baunsobed.855584
Bu sayfadaki bulgular, YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde erişime açık 15 lisansüstü tezin taranmasıyla derlenmiştir. Taranan tezlerin önemli bir kısmı Maarif Modeli öncesi müfredatla yürütülmüştür; kavram yanılgıları müfredattan büyük ölçüde bağımsızdır, ancak kazanım adlandırmaları farklılık gösterebilir. Tam liste ve yöntem: metodoloji sayfası. Son güncelleme: 8 Eylül 2026.