Çocuğum LGS matematiği çalışırken yapay zekâ kullanmalı mı?

Yapay zekâ ile çalışmak matematik başarısını artırıyor mu?

Bu soruyu tek bir çalışmaya bakarak cevaplamak yanıltır. Elimizde dört ayrı derleme var ve dördü de ortalamada olumlu bir etki buluyor, ama etkinin büyüklüğü üzerinde anlaşmıyorlar. Matematiğe özgü olan derleme 22 çalışmayı ve 5.232 öğrenciyi birleştiriyor ve orta düzeyde olumlu bir etki bildiriyor. Sohbet botlarını inceleyen bir başka derleme ise ilk bakışta büyük görünen etkinin, yayın yanlılığı düzeltildiğinde küçük-orta düzeye indiğini yazıyor.

Yayın yanlılığı şu demek: olumlu sonuç veren çalışmalar daha çok yayımlanır, olumsuz sonuç verenler çekmecede kalır. Bu düzeltme yapılmadan okunan her rakam yüksek çıkar. Aşağıdaki tabloda dört derlemenin ne ölçtüğü ve nerede durduğu yan yana duruyor.

Matematiğe özgü derleme: Liu, Zhang ve Wang, "Can Generative Artificial Intelligence Effectively Enhance Students' Mathematics Learning Outcomes?", Education Sciences 16(1):140, 16 Ocak 2026; diğer üç derlemenin künyesi aşağıdaki Kaynaklar bölümünde. Tabloda yalnız çalışmaların kendi özet metinlerinde yazılı olan sayılar var; Lemma hiçbir sayıyı yeniden hesaplamadı ya da yuvarlamadı.

Bu sayıların hiçbiri LGS matematiği için ölçülmedi. Bir çocuğun neti, hangi konuda hangi adımda takıldığına bağlıdır; ortalama etki büyüklüğü bunu göstermez. Netin neden yerinde saydığını anlamak isteyen veli için deneme analizi sayfası daha doğrudan bir yol sunar.

Yardım kalkınca ne oluyor? Zorlanmanın kaybı

Bu sayfadaki en güçlü kanıt burada. Türkiye'de büyük bir lisede, 2023 güz döneminde, 9, 10 ve 11. sınıflardan yaklaşık bin öğrenciyle rastgele kontrollü bir deney yapıldı. Sınıflar üçe ayrıldı: hazır sohbet arayüzü kullananlar, öğretmenlerin yazdığı ipuçlarını veren özel kurulumu kullananlar ve hiç yapay zekâ kullanmayanlar. Her oturum iki bölümdü: önce yardımla alıştırma, sonra yardımsız sınav.

Alıştırma bölümünde iki yapay zekâ grubu da öne geçti: hazır arayüz yüzde 48, ipucu veren kurulum yüzde 127 daha iyi sonuç verdi. Yardımsız sınavda tablo değişti. Hazır arayüzü kullanan öğrenciler, hiç yapay zekâ görmemiş gruptan yüzde 17 daha düşük not aldı. İpucu veren kurulumu kullananlar ise kontrol grubuyla aynı düzeyde kaldı.

Kaynak: Bastani ve ark., "Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics", PNAS, 25 Haziran 2025. Deney Türkiye'de tek bir lisede yapıldı; araştırmacılar sonucun başka okullara ve başka derslere taşınıp taşınmayacağının ölçülmediğini yazıyor.

İki ayrıntı velinin işine yarar. Birincisi: araştırmacılar hazır arayüzü kullanan öğrencilerin programı koltuk değneği gibi kullandığını, cevabı isteyip kopyaladığını gösteriyor. İkincisi: öğrenciler bu düşüşü fark etmedi. Daha az öğrendiklerini düşünmüyorlardı. Bu ikinci bulgu, "çocuğum zaten bana söyler" varsayımını zayıflatıyor.

Aynı örüntüyü bambaşka bir alanda ölçen ikinci bir deney daha var. 120 üniversite öğrencisi rastgele ikiye ayrıldı; bir grup ChatGPT ile, diğeri geleneksel yöntemle çalıştı. 45 gün sonra habersiz yapılan sınavda ChatGPT grubu yüzde 57,5, diğeri yüzde 68,5 doğru yaptı. Konu matematik değildi ve örneklem üniversite öğrencisiydi; yine de iki bağımsız deneyin aynı yöne işaret etmesi dikkate değer.

Sohbet botu ile fotoğrafla soru çözen uygulama aynı şey mi?

Değil ve aynı başlık altında değerlendirilmeleri hataya yol açar. Sohbet botunda ne sorulacağını çocuk yazar: soruyu olduğu gibi yapıştırabilir, "ilk adımı söyle" diyebilir ya da kendi çözümünü yazıp kontrol isteyebilir. Fotoğrafla çözen uygulamada tek bir işlem vardır: soruyu göster, çözümü al. Arada bir soru sorma anı yoktur.

Bu fark ölçülen sonucu doğrudan etkiliyor. Lise deneyinde iki grubun kullandığı model aynıydı; değişen tek şey programa verilen istemdi. Cevabı veren kurulum zarar verdi, ipucu veren kurulum vermedi. Fotoğrafla çözen uygulamalar tasarımı gereği birinci gruba daha yakındır.

Tablonun sol sütunu Lemma'nın ayrımıdır. Sağdaki iki sütunun "elimizdeki kanıt" ve "yanlış cevap riski" satırları, aşağıdaki Kaynaklar bölümündeki çalışmalardan gelir.

Fotoğrafla soru çözen uygulamalar hakkında ne biliniyor?

Az şey biliniyor ve bunu açıkça yazmak gerekiyor. Matematik eğitiminde yapay zekâ uygulamalarını inceleyen hakemli bir derleme, fotoğrafla soru çözen bir uygulamanın olumlu etkisini bildiriyor. Ancak o ölçüm lise sonu düzeyindeki bir matematik dersinde yapıldı. Aynı derleme, kısa süreli ya da öğretmen katılımı olmayan uygulamaların etkisinin belirgin biçimde zayıfladığını da yazıyor.

8. sınıf öğrencisiyle, LGS konularıyla ve Türkçe içerikle yapılmış bir ölçüm bulamadık. Bu yüzden o rakamı yazmıyoruz: farklı bir yaş grubunda ve farklı bir konuda ölçülmüş bir etki büyüklüğünü, 8. sınıf velisinin önüne "işe yarıyor" gibi koymak yanıltıcı olur.

Kaynak: Holman ve ark., "Artificial Intelligence Interventions in Mathematics Education: A Systematic Literature Review", Insights into Learning Disabilities, 2025. Derleme 14 deneysel çalışmayı kapsıyor; bahsi geçen etki büyüklüğü derlemenin içinden aktarılmış ikincil bir rakamdır ve birincil çalışma bu oturumda açılmadı.

Kopya mı çalışma mı? Aradaki sınır nerede

Sınır, çocuğun programa ne yazdığında. Lise deneyinde öğrenci mesajları tek tek incelendi. Hazır sohbet arayüzünü kullananların ilk oturumdaki etkileşimlerinin yaklaşık üçte ikisi ya soruyu olduğu gibi yapıştırmak ya da doğrudan cevabı istemekti. İpucu veren kurulumda aynı oran yüzde 37 idi (hazır arayüzde yüzde 67); bu kurulumdaki öğrenciler yardım istemeyi ve kendi denemelerini göndermeyi zamanla öğrendi.

Evde uygulanabilir ölçüt budur. Çocuğun sohbet geçmişine bakın. Soru metni yapıştırılmış ve altında hazır çözüm duruyorsa, o oturumda çalışılmamıştır. Çocuğun kendi denemesi, takıldığı adım ve oradan sorulmuş bir soru varsa durum farklıdır. Bu ayrım, çocuğun konuyu bilip soruyu çözememesiyle de doğrudan ilgilidir; konuyu biliyor ama soru çözemiyor sayfası o durumu ayrıntılı ele alıyor.

Aşırı güvenmenin kişiden kişiye değiştiğine dair bir bulgu da var: 808 üniversite öğrencisiyle yapılan bir ankette eleştirel düşünme eğilimi yüksek olanlar programı daha temkinli kullanıyor, yapay zekâya duyulan güven ise düşünmeden kullanmayı öngörüyor. Ortaokul için ölçülmedi, ama velinin yapabileceği şeyi işaret ediyor: çocuğa gelen cevabı kontrol etmeyi öğretmek.

Yaş sınırı, veli izni ve gizlilik: hangi kural var?

Burada tartışma değil, yazılı kural var. OpenAI kendi yardım sayfasında ChatGPT'nin 13 yaşın altındaki çocuklara yönelik olmadığını ve 13 ile 18 yaş arasındaki çocukların kullanmadan önce ebeveynlerinden izin almalarını şart koştuğunu yazıyor. 8. sınıf öğrencisi genellikle 13 veya 14 yaşındadır. Yani bu kural, sayfayı okuyan velinin doğrudan kendi çocuğu için geçerlidir.

Kaynak: OpenAI Yardım Merkezi, "ChatGPT her yaş için güvenli mi?", 21 Eylül 2026'da okundu. Şirket ayrıca çıktıların her yaş grubuna uygun olmayabileceğini ve 13 yaş altındaki çocuklarla eğitim amaçlı kullanımda etkileşimi bir yetişkinin yapması gerektiğini yazıyor.

Kurumsal rehberler de aynı yöne bakıyor. UNESCO'nun 2023 tarihli rehberi, çoğu ülkede ulusal düzenleme bulunmadığını belirtip iki somut adım öneriyor: veri gizliliğinin korunmasının zorunlu kılınması ve üretken yapay zekâ platformlarıyla bağımsız sohbet için bir yaş sınırı konulması. Rehberin tanıtım sayfası belirli bir yaş rakamı vermiyor.

Kaynak: UNESCO, "Guidance for generative AI in education and research", 2023, tanıtım sayfası 21 Eylül 2026'da okundu.

UNICEF'in Aralık 2025'te yayımlanan üçüncü sürüm rehberi ise çocuk haklarına dayanan on gereklilik sıralıyor; bunların arasında çocukların verisinin ve mahremiyetinin korunması ayrı bir başlıktır. Bu sürüme yeni eklenen konulardan biri de çocukların kullandığı yapay zekâ arkadaşlarıdır.

Kaynak: UNICEF Innocenti, "Guidance on AI and children", Sürüm 3.0, Aralık 2025, 21 Eylül 2026'da okundu.

Yapay zekânın verdiği matematik çözümü ne kadar doğru?

Lise deneyinde bu ayrıca ölçüldü. Araştırmacılar 57 alıştırma sorusunu hazır sohbet arayüzüne onar kez sordu. Doğru cevap oranı ortalama yüzde 51 çıktı: hataların yüzde 42'si mantık, yüzde 8'i işlem hatasıydı. Ölçüm 2023 sonbaharındaki modelle yapıldı ve modeller o günden beri değişti; ama hata payının sıfırlandığını gösteren bir ölçüm de elimizde yok.

Farklı bir soru daha var: yapay zekânın ürettiği yardım metni, insanın yazdığı kadar iyi mi? 274 katılımcıyla yapılan bir deneyde dört matematik alanında hazırlanan ipuçları karşılaştırıldı. Yapay zekâ ipucu alan grup, hiç yardım almayan gruba göre anlamlı kazanım sağladı ve insan öğretmenin yazdığı ipuçlarıyla arasında anlamlı fark çıkmadı. Aynı çalışmada üretilen yardım metinlerinin yüzde 32'si kalite kontrolünden geçemedi.

Kaynak: Pardos ve Bhandari, "ChatGPT-generated help produces learning gains equivalent to human tutor-authored help on mathematics skills", PLOS ONE, 24 Mayıs 2024. Katılımcılar ortaokul öğrencisi değildi ve konular cebir ile istatistikti; yüzde 32'lik hata oranı, ek bir düzeltme tekniğiyle cebirde neredeyse sıfıra indirilebiliyor.

Velinin bundan çıkaracağı sonuç basit: metin akıcı olduğu için doğru sanılıyor. Çözümün akıcılığı doğruluğunun kanıtı değildir. Bu, matematikte yerleşmiş yanlış anlamaların nasıl kalıcı hale geldiğine dair bilinen örüntüyle aynıdır.

Hangi koşulda yardımcı, hangi koşulda zararlı?

Bulguların hepsi tek bir ayrıma çıkıyor: çözümü çocuk mu üretiyor, program mı? Aşağıdaki tablo, ölçülmüş bulguları evde uygulanabilir hale getirir. Tablonun sağ sütunu Lemma'nın çıkarımıdır; sol iki sütun araştırmalardan gelir.

Sol iki sütun bu sayfada künyesi verilen çalışmalardan gelir. Sağ sütun Lemma'nın çıkarımıdır ve ölçülmüş bir bulgu değildir; LGS matematiğinde bu maddelerin etkisini ölçen bir çalışma bulamadık.

Bir de sıra kuralı var: önce çocuk kendi çözümünü yazsın, sonra takıldığı yeri sorsun. Araştırmadaki zararlı kullanım biçimi soruyu görür görmez cevabı istemekti; yardımcı olan biçim ise kendi denemesinden sonra ipucu istemekti. Aynı program, aynı çocuk, iki farklı sonuç. Günlük çalışma düzeninin nasıl kurulacağı kaynak seçimi ve günlük soru sayfasında ayrıca anlatıldı.

Yapay zekâ matematik öğretmeninin yerini tutar mı?

Elimizdeki kanıt bunu desteklemiyor. K-12 düzeyinde 28 çalışmayı ve 4.597 öğrenciyi birleştiren derleme, akıllı öğretim sistemlerinin etkisini genel olarak olumlu buluyor; ancak akıllı olmayan öğretim yazılımlarıyla karşılaştırıldığında farkın küçüldüğünü yazıyor. Derleme, daha uzun süreli ve daha büyük örneklemli araştırmalara ihtiyaç olduğunu da ekliyor.

Lise deneyindeki ayrıntı da aynı yöne bakıyor: zarar vermeyen kurulumdaki ipuçlarını öğretmenler yazmıştı. Ölçülen şey programın tek başına değeri değil, öğretmenin kurduğu düzenin değeriydi. Matematik eğitiminde ChatGPT'yi nitel olarak inceleyen bir tarama da aynı sonuca varıyor: araç ara sıra yanlış cevap veriyor, aşırı bağımlılık riski taşıyor ve insan denetimi olmadan kullanılmamalı.

Bu sayfada kullanılmayan iki kaynak türü

Şeffaflık için yazıyoruz. Birincisi: eğitim şirketlerinin kendi yapay zekâ ürünleri hakkında yayımladığı sonuçlar bu sayfada kullanılmadı. Bir şirketin kendi ürünü hakkındaki beyanı bağımsız kanıt değildir. İkincisi: hakem süreci doğrulanamayan dergilerdeki çalışmalar kullanılmadı, taranmış olsalar bile.

Bağımsız kanıt aramanın ölçütü dört sorudur: çalışmayı kim yaptı, parasını kim verdi, hakemli bir dergide mi yayımlandı, karşılaştırma grubu var mıydı? Dördünün de cevabı yoksa elinizdeki şey bir ölçüm değil, tanıtımdır. Aynı ölçüt bu sayfa için de geçerlidir; kullandığımız her çalışmanın künyesi aşağıda yazılı.

Kaynaklar

Aşağıdaki kaynakların tamamı 21 Eylül 2026'da açıldı ve okundu. Sekizinin tam metnine, beşinin ise yalnız yayıncının kendi özet kaydına erişilebildi; hangi sayının nereden geldiği ilgili bölümde yazılıdır.

1. Bastani, O. ve ark., Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics, PNAS, 25 Haziran 2025. Türkiye'de bir lisede yapılan rastgele kontrollü deney.
2. Pardos, Z. A. ve Bhandari, S., ChatGPT-generated help produces learning gains equivalent to human tutor-authored help on mathematics skills, PLOS ONE, 24 Mayıs 2024. doi.org/10.1371/journal.pone.0304013
3. Liu, B., Zhang, W. ve Wang, F., Can Generative Artificial Intelligence Effectively Enhance Students' Mathematics Learning Outcomes? A Meta-Analysis of Empirical Studies from 2023 to 2025, Education Sciences, 16(1):140, 16 Ocak 2026.
4. Liu, X., Guo, B., He, W. ve Hu, X., Effects of Generative Artificial Intelligence on K-12 and Higher Education Students' Learning Outcomes: A Meta-Analysis, Journal of Educational Computing Research, 11 Nisan 2025. doi.org/10.1177/07356331251329185
5. Laun, M. ve Wolff, F., Chatbots in education: Hype or help? A meta-analysis, Learning and Individual Differences, 2025. doi.org/10.1016/j.lindif.2025.102646
6. A systematic review of AI-driven intelligent tutoring systems (ITS) in K-12 education, npj Science of Learning, 2025. doi.org/10.1038/s41539-025-00320-7
7. Barcaui, A., ChatGPT as a cognitive crutch: Evidence from a randomized controlled trial on knowledge retention, Social Sciences and Humanities Open, 2025. doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.102287
8. Hou, C., Zhu, G. ve Sudarshan, V., The role of critical thinking on undergraduates' reliance behaviours on generative AI in problem-solving, British Journal of Educational Technology, 29 Temmuz 2025. doi.org/10.1111/bjet.13613
9. Holman, K. ve ark., Artificial Intelligence Interventions in Mathematics Education: A Systematic Literature Review, Insights into Learning Disabilities, 22(1):65-91, 2025.
10. A Scoping Survey of ChatGPT in Mathematics Education, Digital Experiences in Mathematics Education, Nisan 2025. doi.org/10.1007/s40751-025-00172-1
11. OpenAI Yardım Merkezi, ChatGPT her yaş için güvenli mi?, 21 Eylül 2026'da okundu.
12. UNESCO, Guidance for generative AI in education and research, 7 Eylül 2023, tanıtım sayfası 21 Eylül 2026'da okundu.
13. UNICEF Innocenti, Guidance on AI and children, Sürüm 3.0, Aralık 2025.

Bu sayfadaki kaynak listesi bir literatür taraması değil, ölçülmüş bir sorgu havuzunda öne çıkan çalışmaların açılıp okunmuş halidir; literatürün tamamı değildir.